Không xả air máy bơm gây tác hại gì?

Máy bơm chạy kêu to, rung, nước ra yếu hoặc thậm chí không lên nước chưa chắc đã đồng nghĩa với việc cánh bơm bị hỏng. Trong thực tế, một nguyên nhân khá đơn giản nhưng người sử dụng dễ bỏ qua là chưa xả hết air (không khí) trong buồng bơm và hệ thống trước khi vận hành.

VIMEX vừa gặp một trường hợp thực tế như vậy. Khách hàng liên hệ với Hương phản ánh máy bơm kêu rất to, nước chảy yếu và nghi ngờ cánh bơm đã bị hỏng. Sau đó khách tháo máy và gửi về xưởng VIMEX để kiểm tra.

Tuy nhiên, sau khi kỹ thuật kiểm tra, máy bơm không bị hỏng như khách hàng nhận định. Nguyên nhân liên quan đến quá trình vận hành: khách hàng không xả air đúng cách, khiến bơm không làm việc trong điều kiện thủy lực bình thường.

Vậy tại sao một thao tác nhỏ như xả air máy bơm lại quan trọng đến vậy?

Xả air máy bơm là gì?

“Air” trong trường hợp này chính là không khí còn tồn tại trong buồng bơm hoặc đường ống.

Xả air hay xả khí là quá trình đưa lượng không khí này ra ngoài để các vị trí cần thiết trong bơm và hệ thống được điền đầy chất lỏng theo đúng điều kiện vận hành.

Cần phân biệt xả air với mồi nước. Hai thao tác có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau.

Mồi nước chủ yếu nhằm đảm bảo trong buồng bơm có đủ chất lỏng cần thiết trước khi khởi động đối với những thiết kế yêu cầu mồi. Trong khi đó, xả air tập trung vào việc loại bỏ phần khí bị giữ lại trong bơm hoặc hệ thống.

Tùy từng loại máy bơm, cấu tạo và hướng dẫn của nhà sản xuất mà vị trí cũng như quy trình xả khí có thể khác nhau.

Tại sao trong máy bơm lại có air?

Không khí có thể xuất hiện trong máy bơm sau quá trình lắp đặt, bảo trì hoặc vận hành. Một số trường hợp thường gặp gồm:

• Máy bơm vừa được lắp đặt lần đầu.
• Bơm hoặc đường ống vừa được tháo để bảo trì.
• Hệ thống đã được xả hết nước trước đó.
• Buồng bơm chưa được điền đầy chất lỏng.
• Người vận hành chưa thực hiện đúng quy trình mồi nước.
• Không khí bị giữ lại tại những vị trí cao trong hệ thống.
• Đường hút bị hở và liên tục hút thêm không khí vào.

Đặc biệt cần phân biệt giữa khí còn lại sau khi điền nước và không khí liên tục xâm nhập vào đường hút.

Nếu đường hút bị hở, chỉ xả air một lần sẽ không giải quyết được vấn đề. Khi bơm tiếp tục hoạt động, không khí vẫn có thể bị hút vào và hiện tượng sẽ lặp lại.

Vì sao không xả air có thể khiến máy bơm kêu to?

Máy bơm ly tâm được thiết kế để làm việc với chất lỏng trong những điều kiện nhất định. Khi buồng bơm còn nhiều không khí, điều kiện thủy lực bên trong có thể không ổn định như thiết kế.

Có thể hình dung theo chuỗi:

Có nhiều air → buồng bơm không được điền đầy nước đúng điều kiện → dòng chảy trong bơm không ổn định → bơm có thể xuất hiện tiếng kêu, rung và lưu lượng bất thường.

Đây cũng là lý do khách hàng trong trường hợp thực tế của VIMEX nghe thấy máy chạy kêu to và nghĩ rằng cánh bơm đã bị hỏng.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng bơm kêu to không đồng nghĩa chắc chắn với việc có air.

Tiếng ồn bất thường còn có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác như xâm thực, thiếu nước đầu hút, vòng bi, cánh bơm, vật lạ, chiều quay, lệch trục hoặc điều kiện vận hành không phù hợp.

Vì vậy cần kiểm tra từng nguyên nhân thay vì vội kết luận bơm hỏng.

Vì sao bơm chạy nhưng nước ra yếu hoặc không lên nước?

Một biểu hiện rất dễ nhận thấy khi điều kiện điền đầy chất lỏng không đảm bảo là motor vẫn chạy nhưng nước ra rất yếu hoặc không ra nước.

Người sử dụng thường thấy motor quay và cho rằng đầu bơm cũng phải tạo đủ lưu lượng. Thực tế, để bơm làm việc đúng, điều kiện thủy lực tại buồng bơm và đường hút phải phù hợp.

Khi lượng khí còn tồn tại ảnh hưởng đến quá trình làm việc, có thể xuất hiện:

• Nước không lên.
• Lưu lượng thấp hơn bình thường.
• Áp suất không đạt.
• Dòng nước không ổn định.
• Bơm phát ra tiếng kêu khác thường.

Do đó, khi gặp tình trạng bơm chạy nhưng nước yếu, chưa nên tháo máy ngay để kiểm tra cánh.

Hãy kiểm tra việc mồi nước và xả khí trước.

Không xả air máy bơm có tác hại gì?

Bơm hoạt động không đạt lưu lượng

Đây là một trong những biểu hiện dễ thấy nhất. Máy vẫn chạy nhưng lượng nước cấp ra thấp hơn đáng kể so với bình thường, thậm chí không lên nước.

Máy bơm có thể kêu to và rung

Khi điều kiện thủy lực trong bơm không ổn định, tiếng vận hành có thể khác so với trạng thái bình thường. Người sử dụng vì vậy rất dễ nhầm với lỗi cơ khí.

Áp suất hệ thống không đạt

Bơm không làm việc đúng điều kiện có thể khiến áp suất đầu ra không đạt yêu cầu, từ đó ảnh hưởng đến thiết bị hoặc công đoạn phía sau.

Có nguy cơ ảnh hưởng đến phớt

Với những loại bơm sử dụng chính chất lỏng được bơm để hỗ trợ làm mát hoặc bôi trơn khu vực làm kín, vận hành trong tình trạng thiếu chất lỏng có thể gây bất lợi cho phớt.

Nếu tiếp tục vận hành kéo dài, nguy cơ phát sinh hư hỏng thứ cấp sẽ tăng.

Mất thời gian vì chẩn đoán sai

Đây chính là điều xảy ra trong trường hợp thực tế tại VIMEX.

Khách hàng cho rằng cánh bơm bị hỏng nên phải:

Dừng máy → tháo bơm → đóng gói → gửi về xưởng → chờ kiểm tra.

Trong khi thực tế thiết bị không có hư hỏng như khách nghi ngờ.

Một thao tác kiểm tra đúng ngay tại hiện trường có thể giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và hạn chế gián đoạn công việc.

Bơm tự mồi có cần chú ý xả air không?

Có một hiểu nhầm khá phổ biến:

“Đã là bơm tự mồi thì cứ bật điện là bơm tự hút nước.”

Điều này không đúng trong mọi trường hợp.

“Bơm tự mồi” mô tả khả năng tự mồi của bơm khi thiết bị được chuẩn bị và vận hành đúng theo thiết kế của nhà sản xuất. Nó không có nghĩa bơm được phép chạy khô tùy ý.

Tùy thiết kế, trước lần vận hành đầu tiên có thể cần:

• Điền nước vào buồng bơm.
• Thực hiện mồi theo hướng dẫn.
• Đảm bảo đường hút kín khí.
• Kiểm tra trạng thái các van.
• Đảm bảo không có vị trí lắp đặt bất lợi làm ảnh hưởng quá trình hút.

Nếu đường hút bị hở, bơm có thể liên tục hút thêm không khí và khả năng tự mồi sẽ bị ảnh hưởng.

Do đó, với bơm tự mồi, cần đọc đúng hướng dẫn của từng model thay vì áp dụng một quy trình chung cho tất cả sản phẩm.

Bơm trục đứng đa tầng cánh cần đặc biệt chú ý xả air

Bơm trục đứng đa tầng cánh cũng là nhóm thiết bị cần chú ý đến việc điền đầy chất lỏng và loại bỏ khí theo đúng hướng dẫn trước khi vận hành.

Dòng bơm này sử dụng nhiều tầng cánh nối tiếp để tạo cột áp. Nếu không khí còn bị giữ lại tại những vị trí không phù hợp trong bơm hoặc hệ thống, máy có thể xuất hiện các biểu hiện như:

• Kêu bất thường.
• Rung.
• Lưu lượng thấp.
• Áp suất không đạt.
• Hoạt động không ổn định.

Trước khi khởi động, cần đảm bảo bơm được điền đầy chất lỏng và thực hiện xả khí theo đúng hướng dẫn của model cụ thể.

Không nên nhìn thấy motor quay bình thường rồi mặc định rằng điều kiện vận hành của đầu bơm đã đúng.

Làm sao nhận biết máy bơm có thể đang còn air?

Nếu máy bơm vừa lắp đặt hoặc vừa bảo trì và xuất hiện đồng thời một số hiện tượng sau, người vận hành nên nghĩ đến khả năng còn khí trong hệ thống:

• Bơm chạy nhưng không lên nước.
• Nước đầu ra yếu bất thường.
• Lưu lượng lúc mạnh, lúc yếu.
• Máy phát tiếng kêu khác bình thường.
• Bơm rung.
• Áp suất không đạt.
• Hệ thống vừa được tháo hoặc xả hết nước trước đó.

Tuy nhiên, đây chỉ là những dấu hiệu để nghi ngờ và kiểm tra, không phải căn cứ để kết luận 100% rằng nguyên nhân là air.

Trước khi kết luận bơm hỏng, hãy kiểm tra 5 vấn đề

Khi máy bơm kêu to, nước yếu hoặc không lên nước, hãy kiểm tra trước:

1. Buồng bơm đã được điền đủ nước chưa?
2. Đã xả air theo đúng hướng dẫn chưa?
3. Đường hút có bị hở hoặc lọt khí không?
4. Van hút và van đẩy đã ở đúng trạng thái vận hành chưa?
5. Nguồn nước đầu hút có đảm bảo không?

Nếu những vấn đề trên đều bình thường nhưng hiện tượng vẫn còn, lúc đó mới tiếp tục kiểm tra sâu hơn về cánh bơm, phớt, vòng bi, chiều quay, động cơ, xâm thực hoặc các nguyên nhân cơ khí và thủy lực khác.

Cách kiểm tra theo trình tự này giúp tránh việc vừa thấy bơm kêu đã tháo máy.

Bài học từ trường hợp thực tế tại VIMEX

Trường hợp khách hàng của Hương là một ví dụ rất điển hình:

Hiện tượng: Bơm kêu to + nước chảy yếu.
Nhận định ban đầu: Có thể hỏng cánh bơm.
Xử lý: Khách gửi bơm về xưởng VIMEX kiểm tra.
Kết quả: Bơm không bị hỏng như khách nghi ngờ.
Nguyên nhân: Quá trình vận hành chưa xả air đúng cách.

Qua trường hợp này có thể rút ra một kinh nghiệm quan trọng:

Bơm kêu to, nước ra yếu chưa chắc bơm đã hỏng.

Trước khi tháo bơm và gửi về xưởng, nên kiểm tra điều kiện lắp đặt, mồi nước, xả khí, đường hút và trạng thái van.

Một bước kiểm tra đơn giản đôi khi có thể tránh được rất nhiều thời gian và chi phí không cần thiết.

Câu hỏi thường gặp về xả air máy bơm

Bơm kêu to có phải do chưa xả air không?

Có thể, nhưng không phải nguyên nhân duy nhất. Cần kiểm tra thêm điều kiện hút, xâm thực, vòng bi, cánh bơm, chiều quay và các yếu tố khác.

Bơm chạy nhưng không lên nước có phải hỏng cánh?

Chưa thể kết luận. Nên kiểm tra nước mồi, khí trong bơm, độ kín đường hút, trạng thái van và nguồn nước trước khi tháo bơm.

Bơm tự mồi có cần mồi nước không?

Điều này phụ thuộc vào thiết kế và hướng dẫn của từng model. Không nên hiểu “tự mồi” là có thể chạy khô tùy ý.

Bơm trục đứng đa tầng cánh có cần xả air không?

Cần đảm bảo bơm được điền đầy chất lỏng và loại bỏ khí theo đúng quy trình của nhà sản xuất trước khi vận hành.

Đã xả air nhưng sau đó lại xuất hiện khí thì sao?

Cần kiểm tra nguyên nhân khiến khí tiếp tục đi vào hệ thống, đặc biệt là độ kín của đường hút, các mối nối, van và điều kiện cấp nước.

Kết luận

Xả air máy bơm là một thao tác tưởng đơn giản nhưng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình vận hành. Nếu trong bơm hoặc hệ thống còn lượng khí không phù hợp, bơm có thể kêu to, rung, nước ra yếu, áp suất thấp hoặc không lên nước, khiến người sử dụng dễ nhầm với hư hỏng cơ khí.

Đặc biệt với bơm tự mồi và bơm trục đứng đa tầng cánh, cần chú ý quy trình mồi nước, điền đầy chất lỏng và xả khí theo đúng hướng dẫn của từng thiết bị.

Nếu máy bơm gặp hiện tượng bất thường, khách hàng có thể gửi cho VIMEX model máy bơm, hình ảnh hệ thống lắp đặt, video khi máy đang chạy và thông số áp suất/lưu lượng thực tế. Những thông tin này giúp kỹ thuật có thêm cơ sở kiểm tra nguyên nhân trước khi khách hàng phải tháo máy gửi về xưởng.